Wil je bouwen of verbouwen met minder impact op het milieu? Dan draait alles om de keuze voor de juiste duurzame bouwmaterialen. Denk aan natuurlijke, biobased of gerecyclede materialen die minder energie kosten om te maken, minder afval produceren en soms zelfs CO2 opslaan. In dit artikel lees je welke materialen er zijn, waar ze goed voor zijn en hoe je een goede keuze maakt.
Wat maakt een bouwmateriaal duurzaam?
Een duurzaam bouwmateriaal scoort goed op meerdere vlakken. Ten eerste kijkt men naar de productie: hoeveel energie en grondstoffen zijn er nodig om het te maken? Ten tweede telt de levensduur mee. Een materiaal dat lang meegaat zonder onderhoud is beter dan iets dat je elke vijf jaar moet vervangen. Ten derde speelt het einde van de levensduur een rol: kan het materiaal worden hergebruikt of gerecycled?
Biobased materialen, zoals hout, bamboe en stro, komen uit de natuur en slaan tijdens hun groei CO2 op. Dat maakt ze interessant als je de uitstoot van je bouwproject wilt verlagen. Gerecyclede materialen, zoals sloopbaksteen of gerecycled staal, geven bestaande grondstoffen een tweede leven. Beide categorieen vallen onder de noemer duurzame bouwmaterialen.
De meest gebruikte duurzame materialen op een rij
Er is een breed aanbod aan duurzame opties, van grote constructieve elementen tot kleine afwerkingslagen. Hieronder vind je de meest bekende:
- Hout: Een van de oudste en meest toegepaste biobased materialen. Kies voor hout met een FSC-keurmerk, zodat je zeker weet dat het uit verantwoord beheerde bossen komt. Hout is licht, goed te bewerken en slaat CO2 op.
- Bamboe: Bamboe groeit zeer snel en heeft geen pesticiden nodig. Het is sterk, flexibel en geschikt voor vloeren, wandbekleding en constructieve toepassingen.
- Strobalen: Stro is een restproduct van de landbouw en heeft goede isolerende eigenschappen. Strobalen worden gebruikt als vulling in wanden en scoren goed op het gebied van luchtkwaliteit binnenshuis.
- Hennep: Hennepvezels worden verwerkt in isolatiemateriaal en bouwplaten. Het gewas groeit snel, heeft weinig water nodig en bindt CO2.
- Gerecycled beton en sloopmateriaal: Bestaande baksteen en betonpuin kunnen worden hergebruikt in nieuwe constructies. Zo hoeft er minder nieuw materiaal geproduceerd te worden.
- Leem en klei: Leemstuc en leembouw zijn al eeuwenoud. Leem reguleert de luchtvochtigheid van binnen, is volledig natuurlijk en kan aan het einde van de levensduur gewoon terug de grond in.
- Schapenwol en cellulose: Beide worden gebruikt als isolatiemateriaal. Schapenwol is ademend en vochtwerend. Cellulose-isolatie wordt gemaakt van oud papier en heeft een lage milieubelasting.
Duurzame isolatie: waar let je op?
Isolatie is een van de gebieden waar je het meeste verschil kunt maken. Conventionele isolatiematerialen zoals EPS (piepschuim) of glaswol zijn effectief, maar hebben een hogere milieubelasting bij de productie. Biobased alternatieven zoals hennepwol, houtvezel of schapenwol presteren vergelijkbaar op het gebied van warmte-isolatie, maar hebben een lagere CO2-voetafdruk.
Houtvezelisolatie is populair in de duurzame bouw omdat het goed isoleert tegen zowel warmte als kou en ook zomerse hitte goed buiten houdt. Dat laatste is een voordeel ten opzichte van veel synthetische alternatieven. Let bij de keuze van isolatie altijd op de lambda-waarde, de Rd-waarde en of het materiaal dampdoorlatend is. Een dampdoorlatende opbouw voorkomt vochtproblemen in de constructie.
Biobased bouwen: hoe werkt het in de praktijk?
Biobased bouwen betekent dat je zo veel mogelijk materialen gebruikt die van planten of andere organische bronnen afkomstig zijn. In de praktijk gaat het om een combinatie van materialen: een houten draagconstructie, gevuld met hennep- of houtvezelisolatie, afgewerkt met leemstuc of een natuurlijke verf. Zo’n gebouw heeft een lage milieu-impact en zorgt vaak ook voor een aangenaam binnenklimaat.
Steeds meer bouwbedrijven en architecten werken met biobased concepten. Platformen zoals Groene Bouwmaterialen en Eco-bouwmaterialen bieden een volledig assortiment aan voor wie hiermee aan de slag wil, zowel voor particulieren als voor bouwprofessionals.
Praktische checklist voor het kiezen van duurzame bouwmaterialen
- Controleer of het materiaal een erkend keurmerk heeft, zoals FSC voor hout of een Cradle-to-Cradle-certificaat.
- Kijk naar de herkomst: lokaal geproduceerde materialen hebben minder transportkilometers.
- Vraag naar de milieuverklaring van het product, ook wel EPD (Environmental Product Declaration) genoemd.
- Denk na over de levensduur en het onderhoud: een materiaal met een lange levensduur is duurzamer dan een goedkoop alternatief dat snel slijt.
- Overweeg hergebruik: sloopmateriaal kan van hoge kwaliteit zijn en heeft al een lage milieubelasting.
- Kijk of het materiaal aan het einde van zijn leven recyclebaar of biologisch afbreekbaar is.
Wat kost duurzaam bouwen?
Duurzame bouwmaterialen zijn soms duurder in aanschaf dan conventionele alternatieven. Dat geldt vooral voor biobased isolatie en natuurlijke afwerkmaterialen. Toch hoeft duurzaam bouwen niet altijd meer te kosten. Hergebruikte materialen zijn vaak juist goedkoper. En op de lange termijn betaalt een goed geïsoleerd en kwalitatief gebouw zichzelf terug via lagere energiekosten en minder onderhoud.
Bovendien zijn er in Nederland verschillende subsidies en regelingen beschikbaar voor duurzame verbouwingen en nieuwbouw. Het loont om dit bij de gemeente of het Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) te checken voordat je begint.
Zo maak je een weloverwogen keuze
Duurzaam bouwen begint met nadenken over wat je wilt bereiken. Wil je de CO2-uitstoot van het bouwproces verlagen? Kies dan voor biobased materialen. Wil je bestaande grondstoffen een tweede kans geven? Ga dan voor hergebruikt of gerecycled materiaal. Wil je een gezond binnenklimaat? Dan zijn ademende materialen zoals leem en hout een goede richting.
Je hoeft niet meteen alles anders te doen. Elke duurzame keuze, hoe klein ook, telt mee. Begin met de onderdelen waar de milieuwinst het grootst is, zoals isolatie en gevelbekleding, en bouw van daaruit verder.
Veelgestelde vragen
Wat is een biobased bouwmateriaal?
Een biobased bouwmateriaal is gemaakt van plantaardige of andere organische grondstoffen, zoals hout, hennep, bamboe of stro. Deze materialen zijn hernieuwbaar en slaan tijdens hun groei CO2 op. Daarmee hebben ze een lagere milieu-impact dan veel conventionele materialen zoals beton of kunststof.
Is duurzaam bouwen ook geschikt voor een gewone verbouwing?
Ja, duurzame bouwmaterialen zijn ook bij een reguliere verbouwing goed toepasbaar. Denk aan biobased isolatie bij dakisolatie, leemstuc als wandafwerking of FSC-gecertificeerd hout voor een nieuwe vloer. Je hoeft geen nieuwbouwproject te hebben om duurzame keuzes te maken.
Hoe weet ik of een bouwmateriaal echt duurzaam is?
Een betrouwbare manier is om te kijken naar erkende keurmerken en certificaten, zoals FSC voor hout, of een EPD (Environmental Product Declaration). Een EPD geeft feitelijke informatie over de milieu-impact van een product gedurende zijn hele levenscyclus, van productie tot afvoer.
Kan ik duurzame bouwmaterialen ook zelf aanbrengen?
Veel duurzame materialen lenen zich prima voor zelfbouw of doe-het-zelf-projecten. Leemstuc aanbrengen, biobased isolatie inblazen of een houten constructie opbouwen zijn taken die ook door particulieren worden gedaan. Vraag wel altijd advies bij complexe constructieve toepassingen en schakel een professional in als je twijfelt.